Goed luisteren naar een 57-jarige kernreactor

De Hoge Flux Reactor in Petten is een uniek object. Hier worden neutronen en uranium met elkaar in botsing gebracht en zo ontstaan isotopen, grondstof voor nucleaire medicijnen. Voor maintenance manager Sander Anink is het garanderen van de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de reactor, binnen het strenge kader van nucleaire veiligheid, de grootste uitdaging. ‘Ja, dat vraagt om extra maatregelen, maar verder is het verschil met andere industrieën echt niet heel groot.’

Laura van der Linde

Medische isotopen zijn nodig voor de opsporing en behandeling van ziektes als kanker. Maar liefst 35 procent van alle medische isotopen in de wereld wordt geproduceerd in Petten. Dagelijks worden 30.000 patiënten behandeld met deze isotopen. ‘Het is dankbaar werk met grote maatschappelijke impact’, vertelt Anink. ‘Wij leven niet in een commercieel gedreven wereld. Er zijn wereldwijd maar zes leveranciers en samen dragen we de verantwoordelijkheid om voldoende medische isotopen te leveren.’ Een grote onderhoudsstop wordt dan ook afgestemd met concullega’s in België. ‘Alleen in samenwerking kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende medicijn beschikbaar is voor alle patiënten.’

Vergelijken
Als maintenance manager van de Hoge Flux Reactor stuurt Anink een team van 27 technici aan dat bezig is met het dagelijks onderhoud van de installatie, inclusief de aanpassingen ten behoeve van het ontwikkel- en productieproces van medische isotopen. ‘Het is eigenlijk heel overzichtelijk’, vertelt Anink. ‘De reactor zelf is een heel basaal, laag energetisch apparaat. Die zet je zo bij en die zet je zo af. Het is dan wel nucleaire technologie maar verder is het eigenlijk niet zo spannend.’ Anink vindt het verschil met andere industrieën niet heel groot. ‘Zeker, we moeten ons hier bewust zijn van de stralingsvelden die er zijn in de bedrijfsvoering. Maar op iedere site gelden specifieke veiligheidsmaatregelen en hierop afgestemde werkprocessen. Want uiteindelijk, wat voor product er ook door een leiding stroomt, het gaat om de concentraties waar je mee te maken krijgt. Of dat nu ioniserende straling is of dat dit condensaat is in een leiding op een kraakinstallatie. Dat maakt eigenlijk niet zo veel uit.’
Wat volgens Anink wel een wezenlijk verschil is met andere sites, is de directe invloed van het wetenschappelijk proces op de reactor. ‘Wetenschappers bedenken een stralingsopstelling om een bepaald soort nucleaire grondstof voor een bepaald type medicijn te krijgen. Vervolgens is het aan ons – als onderzoekende, ontwikkelende en uiteindelijk producerende partij – om daar de installatie en ook het onderhoud op af te stemmen. In andere industrieën zie je vaak een uitgelijnd productieproces. Het is hier wat dat betreft dynamischer.’

Onderhoud HFR
De Hoge Flux Reactor draait 24/7. Er wordt gewerkt in vaste ploegendiensten van operators die het productieproces begeleiden. De reactor zelf draait in cycli van iets meer dan een maand. Na deze maand wordt de reactor voor enkele dagen afgeschakeld om de brandstof van de reactor opnieuw in te kunnen delen en op te lijnen voor een nieuwe cyclus. ‘Dat geeft ons de gelegenheid om onderhoud te plegen aan systeemdelen waar we niet bij kunnen komen als de reactor in bedrijf is.’ Na enkele dagen start een nieuwe cyclus. Om groter onderhoud te kunnen doen is meer tijd nodig. Daarvoor worden één à twee stops per jaar gepland van enkele weken waarin grotere onderhoudsprojecten kunnen worden uitgevoerd.
Het werkstroomproces verloopt volgens een plan-do-check-act structuur. ‘Het proces is opgebouwd uit de initiatie van werk, de prioritering daarvan, de voorbereiding – met uiteraard een streven naar first-time-right uitvoering om de impact op de beschikbaarheid te kunnen minimaliseren – de uitvoering en vervolgens de registratie en de terugkoppeling.’ Daar is een element aan toegevoegd: het FRACAS principe, wat staat voor: failure report, analysis, and corrective action system. ‘Een technische storing is op zich niet erg, het kan zelfs een keuze zijn, maar het is ook een boodschap van de installatie waar je iets mee moet. De installatie wordt ouder, er zijn verouderingsprocessen, moeten we daarop inspelen? Is ons preventieve onderhoudsprogramma nog actueel of moeten we dit bijstellen? Daarom gaat een klein team van specialisten, na uitvoering van dit correctieve onderhoud, analyseren wat deze reparatie ons vertelt.’

Betrouwbaarheid
Binnen het preventieve onderhoudsprogramma draait alles om reliability centered maintenance. RCM richt zich primair op het vergroten van de betrouwbaarheid van je assets. ‘Hoe functioneren alle componenten ten opzichte van elkaar? Waar zitten de risico’s en wat wil je met preventief onderhoud wel of niet aanpakken?’ Volgens Anink zijn dit keuzes waarbij de veiligheid uiteraard bovenaan staat. ‘Daar komen we niet aan. Maar er zijn onderdelen die noch de veiligheid, noch de betrouwbaarheid aantasten. Preventief behandelen zet ook weer druk op de beschikbaarheid van je installatie. Vanuit een RCM benadering, kun je heel bewust keuzes maken. Direct repareren, wachten tot een onderdeel in storing komt of wachten op een stop?’ Het FRACAS-principe geeft hierbij meer inzicht zodat beslissingen beter kunnen worden afgestemd op de staat van de installatie. ‘De reactor is 57 jaar oud. Reken maar dat ik goed luister naar de signalen die de installatie afgeeft.’

Sander Anink: ‘De uitdaging is om binnen het kader van nucleaire veiligheid toch die betrouwbaarheid en beschikbaarheid te kunnen garanderen.’

Lees meer: Over de Hoge Flux Reactor

De Hoge Flux Reactor werd opgestart in 1961. De reactor is oorspronkelijk gebouwd om onderzoek te kunnen doen. Gaandeweg is deze steeds meer gebruikt voor het produceren en ook verder ontwikkelen van medische isotopen. Anno 2019 wordt op bepaalde fronten nog altijd onderzoek gedaan waarvoor de reactor de bestralingscapaciteit aanbiedt. Dan gaat het bijvoorbeeld over de ontwikkeling van nieuwe medische isotopen. Dit product bewerken farmaceuten verder tot het uiteindelijke eindmedicijn dat in de ziekenhuizen wordt gebruikt.
Het reactorgebouw heeft een doorsnee van 25 meter en een hoogte van 23,5 meter. Van de 365 dagen per jaar, is de reactor er ongeveer 270 productief. De overige dagen worden gebruikt voor onderhoud.

De Europese Unie is eigenaar van de reactor. De Nucleaire Research en Consultancy Group (NRG) en haar voorgangers behouden de licentie voor de bedrijfsvoering en zijn verplicht om de instandhouding te verzorgen. Begin dit jaar werd aan het NRG en haar partners een subsidie van 6,8 miljoen euro toegekend voor de ontwikkeling van nieuwe nucleaire geneesmiddelen. Hiervoor is het fieldlab Advancing Nuclear Medicine gestart, waarbinnen bedrijven, ziekenhuizen en kennisinstellingen academische kennis bundelen en omzetten in innovatieve nucleaire geneesmiddelen.

Anink: ‘De manier van werken en de wezenlijke impact is niet anders dan in andere industrieën.’

Het garanderen van de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de reactor is voor Anink de grootste uitdaging. ‘We willen voldoen aan drie voorwaarden, die ook nog eens sterk met elkaar correleren: de veiligheid c.q. integriteit, de betrouwbaarheid en de beschikbaarheid. De uitdaging is om binnen het kader van nucleaire veiligheid toch die betrouwbaarheid en beschikbaarheid te kunnen garanderen in een markt die steeds meer van ons vraagt.’

Veiligheidstraining
Het kader van nucleaire veiligheid hangt als een soort schil om alle onderdelen van het werkproces. Het is altijd leidend. Uiteraard speelt dit ook een belangrijke rol bij het veiligstellen van de installaties. Anink: ‘Wij werken, zoals vele andere sites, met het LOTOTO-principe. Daarmee zorgen we dat de monteur die aan een bepaald installatiedeel werkt, veilig kan werken, zonder dat iets opeens wordt ingeschakeld. Niet alleen de monteur, maar ook anderen die met die installatie bezig zijn, hebben hier een grote verantwoordelijkheid.’ Om dit proces meer aandacht te geven is Stork gevraagd om hiervoor een trainingsprogramma te verzorgen. ‘We hebben de operators, de maintenance mensen, de engineers en ook de projectmanagers gezamenlijk aan die training laten deelnemen. We wilden vanuit een hele praktische filosofie, aansluitend op hoe wij werken binnen de HFR, het bewustzijn op het gebied van veiligstellen vergroten en zo de veiligheid verbeteren.’ Met het besef dat veilig werken een gedragsaspect is dat begint met veilig samenwerken, is vooral tijdens de werkvoorbereiding meer aandacht gekomen voor de veiligheidsregels en -maatregelen. ‘Het is dus niet zo dat mensen niet zouden weten hoe ze moeten handelen, maar door ze daarin een bepaalde werkwijze aan te leren, kunnen ze dat effectiever toepassen. De uitvoering van de veiligheidsmaatregelen sluit dan beter aan op het werkproces. Dus zowel het bewustzijn als de efficiency is hiermee verbeterd.’

Verschillen
Ondanks dat er wordt gewerkt met nucleaire techniek, de veiligheid onder een vergrootglas ligt en die grootse maatschappelijke taak om dagelijks 30.000 patiënten van medicijnen te voorzien, voelt Anink geen extra zware druk op zijn schouders. Integendeel.
‘Het kunnen werken met nucleaire technologie vind ik mooi. En die maatschappelijke bijdrage die we dankzij deze techniek leveren, is geweldig. Het maakt mij enthousiast om hiermee bezig te blijven en elke dag het beste uit mijn kunnen te halen, juist omdat die verantwoordelijkheid die we hier met elkaar dragen zo groot is.’
Het werken op een nucleaire site vraagt wellicht wat extra maatregelen. ‘Inderdaad, voordat iemand bij ons zelfstandig in een reactorhal mag werken, moet er behoorlijk wat aanvullende opleiding op het gebied van nucleaire veiligheid en stralingshygiëne worden gevolgd. En inderdaad, bepaalde gereedschappen die met nucleair materiaal in aanraking zijn geweest, kunnen nog restantproduct bevatten, dus die moeten goed worden gereinigd. Dat zijn aspecten waar wij in het bijzonder mee te maken hebben. Maar ik blijf het zeggen: de manier van werken en de wezenlijke impact is dan weer niet anders dan in andere industrieën, waar dan ook.’
Een andere overeenkomst is dat een heel groot deel van de industrie in West Europa uit de jaren zestig stamt. ‘Volgens mij kunnen we nog vreselijk veel van elkaar leren. We hebben allemaal met dezelfde vraagstukken te kampen en dat weten we niet altijd van elkaar. Ik denk dat we, door dit meer te delen, een enorme winst kunnen behalen.’

Lees meer: Nieuwe onderzoeksreactor

Begin juli werd duidelijk dat Pallas, de nieuwe onderzoeksreactor voor medische isotopen in Petten, weer een stap dichter bij daadwerkelijke realisatie is. Private partijen hebben toegezegd dat ze willen investeren en naar aanleiding hiervan was ook Bruno Bruins, de minister voor Medische Zorg en Sport, bereid Pallas te ondersteunen en de ruimte te geven om de onderhandelingen met de private investeerders voort te zetten. In 2020 moet er een definitief akkoord liggen over de financiering van de nieuwe reactor. Als vervolgens ook de vergunningen rond zijn, kan de bouw in de loop van 2021 starten.

Om patiëntenzorg met medische isotopen te kunnen blijven garanderen en om niet afhankelijk te zijn van andere landen, is de bouw van een nieuwe reactor noodzakelijk. De Hoge Flux Reactor sluit zodra de nieuwe reactor heeft aangetoond de productie te kunnen overnemen.

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Sign up

Your name

Your e-mail

Sign up