Achtergrond

 

Noord-Nederland haalt Parijsdoelen op zijn sloffen

Een beetje ergerlijk moet het wel zijn. Bereik je de CO2-besparingsdoelen voor 2030 al grotendeels in 2020, mag je als dank geen nieuwe projecten meer uitvoeren. Groningen Seaports directeur Cas König oogt nog niet gefrustreerd, maar dat hij graag verder wil, steekt hij niet onder stoelen of banken. ‘Juist vanwege onze duurzame ambities staan bedrijven te popelen om te investeren in de Eemshaven en chemiepark Delfzijl. Maar de stikstofcrisis houdt de industrie nu in gijzeling, terwijl wij maar marginaal bijdragen aan het stikstofprobleem.’

David van Baarle

geanimeerde-knop

Cas König (Groningen Seaports): ‘Het zou jammer zijn als onze productie zou dalen in het voordeel van bedrijven met een hogere relatieve CO2-voetafdruk.’

De cijfers over de uitstoot van de broeikasgassen heeft König paraat dankzij de tussentijdse rapportage die het bedrijf Water Energy Solutions in opdracht van de Industrietafel Noord-Nederland opstelde. De industrietafel was een van de clusters die vormgaven aan het SER Klimaatakkoord onder leiding van Ed Nijpels. In het gebied staat ook nog industriecluster Emmen en een aantal andere grote energieverbruikers. De positieve cijfers laten zien dat in de periode van 1990 tot 2019 de CO2-emissie met 700.000 kiloton per jaar is afgenomen. De absolute CO2-emissie is daarmee met 26 procent gedaald.

Relatieve uitstoot
Maar die absolute afname vertelt maar het halve verhaal. Deze daling is namelijk bereikt terwijl de productie in het noorden van 4,6 megaton is toegenomen naar zeven megaton. De relatieve uitstoot is dan ook 54 procent lager per ton product. En er zit nog meer in het vat. Met die 54 procent zouden de doelstellingen van Parijs voor 2030 al bijna zijn gehaald. Dat mooie resultaat garandeert echter niet dat de emissies in de toekomst niet hoger kunnen worden.
König: ‘Het lijkt er op dat het einddoel nog wel eens wordt vergeten. Dat is namelijk de wereldwijde afname van de CO2-uitstoot. Het zou jammer zijn als onze productie zou dalen in het voordeel van bedrijven met een hogere relatieve CO2-voetafdruk. CO2 kent geen grenzen en iedere uitgestoten ton in bijvoorbeeld China of de VS heeft uiteindelijk ook invloed op ons klimaat. We kunnen overigens ook het absolute CO2-emissiereductiedoel van 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990 halen. Zelfs bij een jaarlijkse productietoename van 1,75 procent. Om dat doel te behalen, moeten we wel alle mogelijkheden aangrijpen om energie en grondstoffen te besparen, verduurzamen of uit te wisselen.’

Stikstof
De stikstofcrisis stelde de ontwikkelingen in het noorden voor een patstelling. Projecten die CO2- en stikstofemissies in de toekomst moeten voorkomen, kunnen niet worden uitgevoerd vanwege stikstofuitstoot tijdens de bouwwerkzaamheden. ‘En dat terwijl de stikstofemissie in het noorden sinds 1990 met 71 procent daalde’, zegt König. ‘Per ton product is de emissiereductie zelfs 81 procent. Willen we echter verder gaan, dan moeten we misschien tijdelijk een hogere stikstofemissie tolereren. Maar dan alleen om projecten te kunnen uitvoeren.’

Waardeketens
De coronacrisis legde een pijnlijk punt van de neoliberale economie bloot: de afhankelijkheid van wereldwijd verspreide leveranciers. ‘Complexe waardeketens staan al langer ter discussie’, zegt Aaldrik Haijer van Water Energy Solutions. ‘De huidige pandemie drukt de samenleving met de neus op de feiten doordat tekorten ontstaan van essentiële goederen. Een industriebeleid dat bedrijven faciliteert om dichter bij huis te kunnen produceren is dan ook wenselijk. We proberen dat zo groen mogelijk te doen. Voordat al onze energiebronnen echter volledig CO2-emissievrij zijn, zal bij groei van de productiecapaciteit onze lokale ecologische voetafdruk toenemen. Integraal goed voor de wereld, maar slecht voor de korte termijn KPI’s van Nederland BV.’
Toch zullen we als maatschappij een bredere visie moeten ontwikkelen om de kansen die in de duurzame keten liggen te ontsluiten. Haijer: ‘We moeten doen wat juist is en niet alleen wat op papier tonnen CO2-emissiereductie oplevert. Het is bijvoorbeeld mooi dat het afvangen bij de schoorsteen en opslaan van CO2 nu als klimaatkans worden gezien. Maar als diezelfde CO2 via een wat langere route opgenomen wordt door suikerbieten of aardappelen telt het ineens niet meer mee in de CO2-doelstellingen. Dat terwijl iedereen weet dat we richting biobased grondstoffen moeten voor de meeste koolstofgebaseerde basisproducten.’

In het verlengde daarvan worden ook discussies rondom biomassa soms te eng bekeken. ‘Misschien wil je op termijn biomassa niet meer inzetten als CO2-vrij regelbaar vermogen voor het elektriciteitsnet. Tegelijkertijd moet je je realiseren dat de mogelijkheid om restproducten te gebruiken als energiebron bioraffinage-concepten zoals die van Avantium versterkt. Geen proces is namelijk honderd procent kosteneffectief circulair.’
Of en wanneer we de 2050 doelen gaan halen, is afhankelijk van onze mogelijkheden om de juiste dingen te doen. Vooralsnog veelal een tijdrovend iteratief proces waar de op data gebaseerde industrie aan loopt tegen politieke weging in Den Haag en Brussel. Haijer: ‘Gelijk hebben betekent dus vooralsnog niet automatisch gelijk krijgen. De industrie in Noord-Nederland laat gelukkig zien dat je ver kunt komen en dat je nog verder kunt gaan. Mij stemt het in ieder geval positief dat er ontzettend veel mogelijkheden zijn om de gewenste grote stappen te maken.’

Biostoom
Een van de genomen maatregelen die de CO2-emissie fors terugdrong, is het vervangen van de stoomproductie door biostoom. Zowel EEW Energy from waste als Eneco Bio Golden Raand voeden in op het bestaande stoomnetwerk van Chemie Park Delfzijl. Daarmee nam het aardgasverbruik in 2019, met bijbehorende CO2-emissie, af met 35 procent.
König: ‘Uitbreiding van het biostoomnet kan een enorme boost betekenen voor de industriële activiteit in de Eemshaven. Swinkels-dochter Holland Malt – die van Bavaria – verdubbelde drie jaar geleden zijn capaciteit en wil heel graag verder uitbreiden. Om dat op een duurzame en betaalbare manier te doen, moet ze worden aangesloten op het warmtenet. Die uitbreiding ligt nu ook stil.’
Ook internetbedrijf Google streek een aantal jaren geleden neer in de Eemshaven vanwege de aanwezigheid van duurzame stroom. Het bedrijf wil graag uitbreiden, maar momenteel liggen bouwactiviteiten stil vanwege de stikstofproblematiek. En zo zijn er nog veel meer investeerders die wachten op groen licht. König: ‘Je kunt dit soort partijen niet jarenlang aan het lijntje houden. Op een gegeven moment kiezen ze eieren voor hun geld en kijken ze naar een gebied dat minder strikt met de regels omgaat. Vergeet ook niet dat de industrie heel veel werkgelegenheid verschaft.’


CO2-prognose voor het gebied dat de Industrietafel Noord-Nederland bestrijkt

König: ‘Je kunt dit soort partijen niet jarenlang aan het lijntje houden. Op een gegeven moment kiezen ze eieren voor hun geld.’

Aaldrik Haijer

Aaldrik Haijer (Water Energy Solutions): ‘De industrie in Noord-Nederland laat gelukkig zien dat je ver kunt komen en dat je nog verder kunt gaan.’

Emissiehandel
Hoewel de plannen voor verdere integratie van de industrieclusters klaarliggen, is een deel van de verwachte emissiedaling in het noorden afhankelijk van duurzame energieprojecten. De integratie van industrie, energie- en landbouwsectoren levert het grootste aandeel CO2-besparing. Vandaar dat deze drie sectoren in Noord Nederland aan tafel zaten. Alleen kunnen bedrijven de indirecte vermijding van CO2-uitstoot (scope 2) of emissiebeperkingen van bijvoorbeeld leveranciers of klanten (scope 3) niet aftrekken van hun ETS-verplichtingen of de binnenkort ingevoerde CO2-belasting.
Dat minister Eric Wiebes van EZK deze problemen onderkende in de recente Visie verduurzaming basisindustrie 2050, doet König dan ook goed. ‘Laten we hopen dat de minister deze barrière ook daadwerkelijk kan wegnemen in ondersteunende wet- en regelgeving. Het maakt voor de businesscase van projecten namelijk nogal uit wie de emissiedaling krijgt toegewezen. Als de industrie warmte levert aan kassen of woningen, zouden de credits niet bij landbouw of de gebouwde omgeving terecht moeten komen. Daarmee neem je bij de industrie de prikkel weg om te investeren.’
De grote elektriciteitsverbruikers in het noorden kunnen een grote rol spelen in balancering van intermitterende energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Nouryon, ESD-SiC en Aldel-Damco Aluminium Delfzijl gebruiken elektrochemische processen die ze kunnen opschalen bij elektriciteitsoverschotten of juist terug regelen bij tekorten. König: ‘De netbeheerders zijn blij met dit soort oplossingen omdat ze daarmee grote capaciteitsuitbreidingen voorkomen. Verdere elektrificatie van andere processen of van proceswarmte is mogelijk, maar ook hier geldt dat de businesscase alleen positief uitpakt als bedrijven de emissiebesparing kunnen verzilveren.’

Waterstof
Misschien nog het meest ambitieus, maar daarmee ook verreikend, zijn de plannen om Noord-Nederland onderdeel te laten worden van de Europese waterstofhub. König: ‘Bedrijven staan te trappelen om te investeren in zowel blauwe als groene waterstof. Equinor, Gasunie en Vattenfall hebben plannen om de Magnumcentrale in de toekomst te voeden met blauwe waterstof. Nouryon en Gasunie onderzoeken de mogelijkheid om groene waterstof te produceren dat BioMCN kan inzetten voor de productie van groene chemicaliën. De kansen zijn groot, maar er zal ook een behoorlijke opschaling moeten komen. Ook hier geldt weer dat de allocatie van de CO2-rechten wel de goede kant op moet vallen. Namelijk bij de partijen die er in willen investeren.’

Groene voorloper
König heeft in ieder geval vertrouwen in de slagkracht van de Industrietafel Noord-Nederland. ‘We hebben bewezen dat we de in 2017 uitgesproken ambities waar kunnen maken. Dat ondersteunt ons vertrouwen in de toekomst. Ik ben in ieder geval blij dat ook de minister van EZK een helder beeld voor ogen heeft van de toekomst van de basisindustrie. Als hij dit weet te vertalen in consistente wet- en regelgeving, kunnen we Nederland profileren als groene voorloper. Daarmee verbetert het vestigingsklimaat en trekken we nieuwe bedrijven.’

Lees hier het volledige rapport

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Sign up

Sign up