Grootste oliebedrijf blijft groeien

De komende tijd wordt het grootste oliebedrijf ter wereld veel zichtbaarder, zeker ook in Nederland en Vlaanderen. Saudi Aramco voltooide net voor de jaarwisseling de overname van de resterende aandelen in Arlanxeo. En de overname van Sabic door Aramco lijkt een kwestie van tijd. Het zijn stapjes in een continue ontwikkeling die in 1938 begon, toen voor het eerst olie werd gevonden in Saoedi-Arabië.

Wim Raaijen

 

De laatste tijd is Saoedi-Arabië veel in het nieuws. En niet bijzonder positief. Vooral de kroonprins krijgt er behoorlijk van langs. Toch is het dezelfde kroonprins Mohammed bin Salman die nog niet zo lang geleden voorzichtig lof oogstte. Hij wilde grote stappen zetten in de modernisering van het strenge moslimland. Cultureel, economisch maar zeker ook op het gebied van energie en klimaat. Zo schetst hij in Saudi Vision 2030 een land dat niet alleen meer afhankelijk is van aardolie, maar ook groot wordt in zonne-energie.

Afgefakkeld
Een belangrijke rol is weggelegd voor het grootste olie- en gasbedrijf in de wereld, Saudi Aramco. Een concern met een geschatte waarde van ongeveer 2 biljoen dollar. Een bedrijf dat overigens lang in handen was van Amerikanen. Pas in 1974 kreeg de Saoedische staat een meerderheidsbelang in het bedrijf en in 1980 kwamen alle aandelen in handen van de Arabieren.
In haar activiteiten maakte Aramco de afgelopen tachtig jaar een hele ontwikkeling door. De eerste decennia na de vondst van olie in 1938, verkochten de Arabieren vooral ruwe olie. In eerste instantie via Ras Tanura aan de Perzische Golf waar in 1939 de eerste tanker van Standard Oil of California werd gevuld. In Ras Tanura werd kort daarna ook de eerste raffinaderij van Aramco gebouwd.
Door de jaren heen bouwde Aramco meer raffinaderijen en ging dus ook meer brandstoffen verkopen in plaats van ruwe olie. De volgende stap was het vercommercialiseren van aardgas. Lang werd aardgas afgefakkeld, totdat Saoedi’s erachter kwamen dat daar ook een interessante markt voor ontstond.

Petrochemisch complex
De chemie stond lange tijd ver af van olieproducent Aramco. Dat liet het bedrijf over aan met name haar westerse klanten en later ook aan het Arabische ‘chemiebroertje’ Sabic. Inmiddels is dat wel anders. Afgelopen decennia ging Aramco met zevenmijlslaarzen verder de keten in, naar meer chemische activiteiten. Niet onverstandig. Internationale klimaatafspraken en de opkomst van alternatieven, zullen de vraag naar fossiele brandstoffen in de toekomst afremmen. Daarentegen neemt de vraag naar petrochemische bouwstenen sterk toe, met name vanuit Zuidoost-Azië.
Chemische fabrieken schieten als paddenstoelen uit het Arabische woestijnzand. Vooralsnog gaat het bij investeringen vooral om joint ventures met westerse partners. Denk bijvoorbeeld aan de recente bouw van het Sadara-complex, samen met Dow Chemical. Maar liefst 26 wereldschaal fabrieken zijn in een enkele fase gebouwd. Een investering van maar liefst twintig miljard dollar. Ze staan nog blinkend van nieuwigheid in de hete woestijn. Een paar jaar geleden is het complex in gebruik genomen. In 2017 is de laatste fabriek opgestart.
De volgende enorme investering dient inmiddels zich aan. Onlangs, tijdens een bezoek van Petrochem aan Saoedi-Arabië, kondigde Aramco samen met Total een volgende mega-investering aan. Daarbij gaat het ook om een petrochemisch complex, dat wordt geïntegreerd met hun eveneens gezamenlijke en nog relatief nieuwe Satorp-raffinaderij. Samen met afgeleide installaties van derde partijen gaat het om een investering van negen miljard euro.

Ras Tanura
Dergelijke gigantische nieuwbouwprojecten kan Aramco – nog – niet in haar eentje realiseren. Dat is geen kwestie van geld, maar vooral van kennis en ervaring. Door met ervaren westerse petrochemische concerns samen te werken zet het concern versneld stappen in de petrochemische productieketen. Tegelijkertijd leert het nieuwsgierige concern snel van haar partners.
Het lijkt daarom slechts een kwestie van tijd dat Aramco op eigen kracht een bestaande raffinaderij gaat uitbreiden met tal van petrochemische activiteiten. Bijvoorbeeld haar oudste raffinaderij in Ras Tanura en tevens de grootste in het Midden-Oosten. Bij een bezoek aan deze raffinaderij, blijkt dat dit complex volop in de steigers staat. Momenteel worden vooral investeringen gedaan om de brandstoffen aan met name de Europese specificaties en aangescherpte eisen voor diesel en benzine te voldoen. Dit clean fuels project kost in totaal 2,5 miljard dollar. Vanaf 2021 wil Saudi Aramco de schonere brandstoffen leveren, om zodoende haar markt uit te breiden tot de landen met de meest strenge eisen.

Chemische fabrieken schieten als paddenstoelen uit het Arabische woestijnzand.

Lees meer: Kennispositie

Bij elke stap in haar geschiedenis leunde Aramco in eerste instantie op de kennis van westerse partners. Het waren Amerikanen die net voor de Tweede Wereldoorlog olie vonden in het koninkrijk. En ook bij de recente stappen in de petrochemische ketens kiest het bedrijf zijn partners zorgvuldig uit. Om sneller stappen te maken, maar ook om van ze te leren. Het zal vermoedelijk niet lang duren voordat Aramco een petrochemisch complex zonder westerse partners kan bouwen.
Het concern bouwt daarom ook hard aan haar kennispositie. De researchafdeling groeit hard, met vestigingen overal ter wereld, waaronder in Delft. Waar Aramco voorheen nauwelijks voorkwam op lijstjes met patenten, is haar ster rijzende. Op het gebied van olie- en gaspatenten streeft het inmiddels veel bedrijven voorbij en bevind het zich met onder andere Shell, ExxonMobil en Total in de Champions League.

Eerste olievondst Saoedi-Arabië in 1938

Saoedi-Arabië heeft een overvloed aan zon en ruimte die nauwelijks voor andere doelen kan worden ingezet dan vol leggen met zonnepanelen.

Het is echter denkbaar dat een volgende stap voor Ras Tanura nog veel groter zal zijn. Aramco onderzoekt momenteel een uitbreiding van de raffinaderij met verschillende petrochemische installaties, zodat ook Aramco’s oudste raffinaderij op den duur een geïntegreerd complex wordt. Net als Satorp, maar dan honderd procent in handen van Aramco.

Sabic
Voorlopig zal flexibiliteit heel belangrijk zijn, om minder afhankelijk te worden van de brandstoffenmarkt. Met geïntegreerde petro- en chemische complexen kan het bedrijf aan de knoppen draaien als de markt daarom vraagt.
Op dit vlak denkt Aramco echter nog een paar zetten vooruit. Het is niet uitgesloten dat de petrochemische activiteiten op den duur de overhand gaan nemen. En dan is meer flexibiliteit vooral nodig in een transitiefase. Dat het concern rekening houdt met een krimpende brandstofmarkt, blijkt wel tijdens een bezoek aan de researchafdeling in Dharaan. Met veel trots vertellen onderzoekers over onder meer het ‘crude oil to chemicals’-programma. Daarbinnen ontwikkelen ze processen die ruwe olie direct omzetten in chemische bouwstenen, zonder tussenkomst van raffinageprocessen. De eerste resultaten zijn er al. De afgelopen jaren ontwikkelden de Aramco-onderzoekers een thermisch proces dat ruwe olie direct omzet in chemicaliën, met een hogere opbrengst dan de traditionele routes. Op het vlak van directe omzetting in chemische bouwstenen, werkt Aramco onder andere samen met Sabic.
Overigens zal Sabic ook een belangrijke rol spelen in de verdere uitbreiding van de chemische activiteiten van Aramco. Het is geen geheim meer dat Aramco Sabic wil overnemen. Sabic is het grootste petrochemieconcern in het Midden-Oosten met verschillende productielocaties buiten Saoedi-Arabië, waaronder op Chemelot (Geleen) en in Bergen op Zoom. Het gaat hier om een transactie met een waarde van ongeveer zeventig miljard dollar.

CO2
Inmiddels is duidelijk dat Aramco ook verder kijkt dan de fossiele grondstoffen die haar groot hebben gemaakt. Bij de onderzoeksafdelingen van het concern gaan inmiddels veel registers open. Als het gaat om de inzet van CO2 als grondstof bijvoorbeeld. Op dat gebied doet Aramco bijvoorbeeld weinig onder voor koplopers als Covestro. Ook het Saoedische staatsbedrijf produceert al de eerste commerciële producten met CO2 al grondstof. Zo verkocht Aramco Performance Materials 2017 haar eerste partij Converge-polyolen die tot vijftig procent zijn gemaakt uit kooldioxide.

Solar adventure
Dan is daar natuurlijk nog zonne-energie. Saoedi-Arabië heeft een overvloed aan zon en ruimte die nauwelijks voor andere doelen kan worden ingezet dan vol leggen met zonnepanelen. Misschien zal het minder voortvarend gaan als vorig jaar maart met veel tamtam werd geannonceerd. Toen kondigde het koninkrijk samen met de Japanse financier Softbank een mega-investering aan van tweehonderd miljard dollar. Daarmee moest tot 2030 bij elkaar tweehonderd gigawatt aan opgesteld vermogen aan zonnepanelen in Saoedi-Arabië staan. Verspreid over het land. Begin oktober zetten de Saudi’s dit ’s werelds grootste zonneproject echter in de wacht, omdat het land werkt aan een ‘bredere, meer praktische strategie om een boost te geven aan hernieuwbare energie.’
Het lijkt erop dat de Arabieren en de Japanse investeringen daarmee de verwachtingen willen temperen. Overigens kwam de mededeling nog voordat Saoedi-Arabië internationaal in politiek slecht weer terecht kwam. Toch worden de eerste stappen wel gezet. In november maakte Softbank bekend dat het wil beginnen met de bouw zonne-energiecentrale van 1,8 gigawatt, ten noorden van Riyad. Een investering van 1,2 miljard dollar. Daarmee lijkt de Japanse investeerder zich weinig aan te trekken van het internationale tumult. Verwacht wordt dat er meer aankondigen zullen volgen. Meerdere kleine vissen die samen ook een grote zullen vormen.
Welke rol Aramco krijgt bij het solar adventure van Saoedi-Arabië is nog onduidelijk. Maar dat ook het olieconcern er een onderdeel van wil zijn, is wel duidelijk. Zo vertellen onderzoekers in het research-lab vol enthousiasme over de ontwikkeling van een reinigingssysteem voor zonnepanelen. Geen overbodige luxe als straks stoffige woestijnen worden vol gelegd met zonnepanelen. De waterloze en volledig geautomatiseerde techniek is ontwikkeld door wetenschappers van Aramco. Voor de vercommercialisering is het concern een technologie-licentieovereenkomst aangegaan met Nomadd Desert Solar Solutions, een start-up gefinancierd door de Koning Abdullah Universiteit van Wetenschap en Technologie (KAUST). Misschien een leuk weetje: de medeoprichter en CEO van Nomadd is een Nederlander, solarexpert en durfinvesteerder Jos van der Hyden. Daarnaast bestaat de directie uit een Duitser en een Amerikaan. Ook op dat vlak willen de Arabieren dus graag bijleren.

OSPAS, Saudi Aramco’s Oil Supply and Planning and Scheduling Department, fungeert als een centraal controle- en commandocentrum voor alle activiteiten van het concern. Al sinds 2005. Via het geavanceerde Scada-systeem wordt informatie verzameld uit meer dan 44.000 real-time gegevenspunten die zijn verbonden met fabrieken, raffinaderijen, olie- en gasterminals, pijpleidingen, tankers en energieactiviteiten. De gegevens worden vervolgens geprojecteerd op een gigantische elektronische videomuur die zeventig meter breed en drie meter hoog is. Het systeem werkt elke vijftien seconden gegevens bij en stroomverdelingsgegevens zelfs om de twee seconden. Dankzij de snelheid van de updates kunnen OSPAS-planners en -ingenieurs onmiddellijk reageren op elke noodsituatie of afwijking die ze opmerken.

Lees meer: Aramco in Nederland en Vlaanderen

Ondanks dat Saudi Aramco zich het grootste oliebedrijf ter wereld mag noemen, is het concern nog tamelijk onbekend in Nederland en Vlaanderen. Dat gaat mogelijk snel veranderen. Sinds een paar jaar was Aramco als vijftig procent eigenaar van Arlanxeo, met productieactiviteiten op Chemelot en in Antwerpen. Sinds 31 december 2018 heeft het alle aandelen in handen.
Verder lijkt het er sterk op dat Aramco het eveneens Saudische Sabic binnen niet al te lange tijd gaat overnemen. Dat chemiebedrijf is natuurlijk wat bekender in met name Nederland, met grote productielocaties op Chemelot en in Bergen op Zoom.
Daarnaast is in Den Haag Aramco Overseas Company gevestigd, een ondersteunend bedrijf op het gebied van onder andere engineering van Saudi Aramco, dat vooral actief is in Europa. Verder is aan de TU Delft sinds 2012 de eerste van de internationale satellietonderzoekscentra van Aramco Overseas gevestigd, gespecialiseerd in seismische gegevensverwerking en beeldverwerking.

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Sign up

Your name

Your e-mail

Sign up